فولاد خوزستان به‌دنبال خلق ارزش از پسماندها؛ نسخه جدید صنعت فولاد برای عبور از چالش کربن

به گزارش تحول اقتصادی، تشدید الزامات زیست‌محیطی در بازارهای جهانی، صنعت فولاد را در برابر ضرورت بازنگری در شیوه‌های تولید و مدیریت منابع قرار داده است؛ شرایطی که در آن، کاهش انتشار کربن دیگر صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی نیست، بلکه به عاملی اثرگذار بر هزینه تولید، صادرات و جایگاه رقابتی شرکت‌های فولادی تبدیل شده است.

مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان در حاشیه نمایشگاه و سمپوزیوم فولاد 1405، با اشاره به این تحولات، اقتصاد چرخشی و فناوری‌های دیجیتال را از مهم‌ترین ظرفیت‌های موجود برای حرکت تدریجی صنعت فولاد کشور به سمت تولید پایدار معرفی کرد.

اقتصاد چرخشی؛ راهکاری برای کاهش هزینه و افزایش ارزش افزوده

یکی از محورهای مورد تأکید مدیرعامل فولاد خوزستان، استفاده هدفمند از محصولات جانبی فرآیند تولید فولاد است؛ محصولاتی که در صورت مدیریت نامناسب می‌توانند به چالش‌های زیست‌محیطی منجر شوند، اما با توسعه فناوری‌های فرآوری و تعریف پروژه‌های جدید، قابلیت تبدیل شدن به منابع درآمدی و محصولات کاربردی را دارند.

وی با اشاره به رویکرد این شرکت در زمینه اقتصاد چرخشی اظهار کرد که استفاده از محصولات جانبی برای تولید کالاهای دارای ارزش افزوده، می‌تواند به‌طور هم‌زمان به کاهش آثار زیست‌محیطی، ایجاد ثروت و بهبود بهره‌وری اقتصادی کمک کند.

در همین چارچوب، فولاد خوزستان از برنامه رونمایی محصولی با عنوان «فنس» خبر داده است؛ محصولی که طبق اظهارات مدیرعامل شرکت، در حوزه سیمان وزن‌افزای صنعت نفت کاربرد دارد.

این رویکرد می‌تواند نمونه‌ای از گسترش کاربرد ظرفیت‌های صنعتی فراتر از فرآیند اصلی تولید فولاد باشد؛ رویکردی که در صورت دستیابی به توجیه فنی و اقتصادی، امکان استفاده بهتر از منابع و توسعه بازارهای مکمل را فراهم می‌کند.

رقابت جهانی فولاد وارد مرحله تازه‌ای شده است

مدیرعامل فولاد خوزستان با اشاره به روند جهانی حرکت به سمت تولید کم‌کربن، توضیح داد که فناوری‌های مبتنی بر هیدروژن و انرژی‌های پاک از مسیرهای مهم آینده صنعت فولاد به شمار می‌روند؛ با این حال، توسعه این فناوری‌ها به سرمایه‌گذاری گسترده، زیرساخت‌های مناسب و زمان کافی نیاز دارد.

وی تأکید کرد که صنعت فولاد ایران در این فاصله نمی‌تواند نسبت به تغییر قواعد تجارت جهانی بی‌تفاوت بماند؛ زیرا الزامات کربنی به‌تدریج در تصمیم‌گیری خریداران و هزینه دسترسی به برخی بازارهای صادراتی نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند.

سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا یا CBAM نیز از جمله ابزارهایی است که با هدف مرتبط کردن هزینه کربن کالاهای وارداتی به الزامات اقلیمی این اتحادیه طراحی شده است. اجرای مرحله قطعی این سازوکار از ابتدای سال 2026، اهمیت پایش و مدیریت انتشار در صنایع مشمول، از جمله بخش فولاد، را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، توسعه راهکارهای کاهش آلایندگی متناسب با توان فنی و اقتصادی کشور می‌تواند به حفظ قدرت رقابت محصولات فولادی ایران کمک کند؛ به‌ویژه اگر این اقدامات با برنامه‌های بلندمدت برای نوسازی فناوری تولید همراه شوند.

 هوش مصنوعی و دوقلوهای دیجیتال در خدمت تولید پاک‌تر

مدیرعامل فولاد خوزستان، کمبود ارتباط مؤثر میان داده‌های صنعتی و مدل‌های تحلیلی را یکی از چالش‌های قابل‌توجه صنعت فولاد دانست و بر ضرورت همکاری نزدیک‌تر میان دانشگاه‌ها و واحدهای تولیدی تأکید کرد.

به گفته وی، صنعت فولاد کشور حجم قابل‌توجهی از داده‌های عملیاتی و تولیدی در اختیار دارد، اما بهره‌برداری کامل از این ظرفیت مستلزم توسعه مدل‌های علمی و ابزارهای تحلیل پیشرفته است.

در این میان، هوش مصنوعی و دوقلوهای دیجیتال می‌توانند زمینه بررسی دقیق‌تر فرآیندهای تولید را فراهم کنند. دوقلوی دیجیتال با بازنمایی مجازی یک واحد یا فرآیند صنعتی، امکان ارزیابی تغییرات، بررسی سناریوهای مختلف و پیش‌بینی پیامدهای احتمالی را پیش از اجرای تغییرات در محیط واقعی فراهم می‌کند.

مدیرعامل فولاد خوزستان اعلام کرد که اقداماتی در این زمینه در مجموعه آغاز شده و همکاری با دانشگاه‌ها برای تبدیل داده‌های موجود به مدل‌های کاربردی در حال پیگیری است.

اهمیت این رویکرد در آن است که شرکت‌های فولادی بتوانند بخشی از فرآیند ارزیابی و بهینه‌سازی را در محیط دیجیتال انجام دهند و پیش از صرف هزینه‌های عملیاتی، نتایج احتمالی تغییرات را بررسی کنند. چنین روشی می‌تواند در صورت اجرای موفق، به بهبود بهره‌وری، مدیریت منابع و شناسایی فرصت‌های کاهش آلایندگی کمک کند.

بازگشت تولید؛ پشتوانه برنامه‌های توسعه‌ای فولاد خوزستان

مدیرعامل فولاد خوزستان در بخش دیگری از سخنان خود، از تلاش کارگران، کارکنان و مدیران این مجموعه برای بازسازی و بازگشت تولید به مدار فعالیت قدردانی کرد و این روند را نتیجه تعهد و توان تخصصی نیروی انسانی دانست.

وی با اشاره به اهمیت استمرار تولید در شرایط دشوار صنعت فولاد، بر ضرورت حفظ فعالیت‌های جاری و تداوم کسب‌وکار تأکید کرد.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اجرای برنامه‌های توسعه فناوری، کاهش آلایندگی و حرکت به سمت تولید پایدار، بدون حفظ ظرفیت عملیاتی و تأمین منابع مالی مورد نیاز، با دشواری همراه خواهد بود.

 آینده فولاد سبز؛ از برنامه‌ریزی تا نتایج قابل‌اندازه‌گیری

رویکرد مطرح‌شده از سوی فولاد خوزستان نشان می‌دهد که اقتصاد چرخشی و دیجیتالی‌سازی فرآیندها می‌توانند در کنار برنامه‌های بلندمدت نوسازی فناوری، بخشی از مسیر گذار به تولید کم‌کربن را تشکیل دهند.

با این حال، میزان موفقیت این برنامه‌ها به شاخص‌های مشخصی مانند کاهش واقعی انتشار کربن، افزایش بهره‌وری انرژی، میزان استفاده مجدد از محصولات جانبی و بازده اقتصادی پروژه‌ها وابسته است.

برای صنعت فولاد ایران، مسئله اصلی صرفاً اعلام حرکت به سمت فولاد سبز نیست؛ بلکه تدوین برنامه‌های اجرایی، سنجش نتایج و تبدیل ظرفیت‌های فناورانه به مزیت رقابتی پایدار است. در این مسیر، تجربه فولاد خوزستان در توسعه اقتصاد چرخشی و استفاده از ابزارهای دیجیتال می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی راهکارهای عملی کاهش آلایندگی و تقویت توان رقابتی این صنعت فراهم کند.